Maluliyet (Engellilik) Oranı Nedir, Nasıl Hesaplanır?
Maluliyet oranı (engellilik oranı), bir kişinin geçirdiği yaralanma veya hastalık sonucu beden fonksiyonlarında oluşan kalıcı kaybı yüzde olarak ifade eden değerdir. Trafik kazası sonrası talep edilecek sürekli sakatlık tazminatının en kritik girdisi bu orandır. Oran ne kadar yüksekse tazminat da o kadar yüksek olur. Oran; Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik(R.G. 20.02.2019/30692) ekindeki Ek-2 Engel Oranları Cetveli esas alınarak belirlenir.
Bu Araç Nasıl Çalışır?
Bu hesaplayıcı, hiçbir tıbbi terim bilmenize gerek kalmadan soru-cevap (rehberli) akışıyla ilerler. Önce vücudunuzun neresinin yaralandığını seçersiniz (kol, bacak, omurga, kafa, göz, kulak vb.); ardından yaralanma türünü (kırık, çıkık, ampütasyon, sinir hasarı…) ve iyileşme sonrası kalıcı durumu işaretlersiniz. Araç, Ek-2 cetvelindeki ilgili değeri bulur:
- Kesin değer: Ampütasyon (uzuv kaybı), organ kaybı gibi cetvelde sabit yüzdesi olan kalemler doğrudan verilir.
- Tahmini aralık: Kırık, eklem hareket kısıtlılığı, işitme/görme kaybı gibi ölçüme dayalı kalemlerde bir aralık ve tahmini değer sunulur; kesin oran ancak sağlık kurulu ölçümüyle netleşir.
Balthazard Formülü: Birden Fazla Yaralanma Nasıl Birleştirilir?
Vücutta birden fazla arıza varsa oranlar toplanmaz; Balthazard formülü ile birleştirilir. Mantık şudur: her yeni arıza, geriye kalan sağlam beden fonksiyonu üzerinden etki eder. Önce en yüksek oran alınır; sonraki oran, kalan kapasiteye uygulanarak eklenir:
Birleşik Oran = 100 × (1 − ∏ (1 − rᵢ ⁄ 100))
Örneğin %40, %30 ve %20'lik üç arıza toplandığında %90 değil, Balthazard ile yaklaşık %66,4 bulunur. Bu araç bu hesabı sizin için kusursuz ve adım adım dökümlü yapar.
65 Yaş ve Üzeri için %10 İlavesi
Yönetmelik gereği, 65 yaş ve üzerindeki bireylerde bulunan engellilik oranına ayrıca %10 oranında ilave yapılır (kalan beden fonksiyonu üzerinden). Araç, yaş bilgisini girdiğinizde bu ilaveyi otomatik uygular ve dökümde gösterir.
Kaza Tarihi Neden Önemli?
Maluliyet oranı, kaza tarihinde yürürlükte olan yönetmeliğe göre belirlenir. 20.02.2019 ve sonrasındaki kazalarda bu araçtaki Ek-2 cetveli birebir geçerlidir. Daha eski tarihli kazalarda farklı yönetmelikler (2013, 2015 vb.) uygulanır; araç, kaza tarihini girdiğinizde hangi mevzuatın geçerli olduğunu sizi uyararak gösterir.
Önemli: Bu araç bilgilendirme ve ön hesaplama amaçlıdır. Kesin maluliyet oranı; Adli Tıp Kurumu veya yetkili sağlık kurulu (heyet) raporu ile belirlenir. Hesaplanan oran, dava ve sigorta sürecinde size yön vermek içindir.
Yaygın Trafik Kazası Yaralanmaları ve Yaklaşık Maluliyet Oranları
Aşağıdaki tablo, sık görülen yaralanmalar için Ek-2 cetveline dayalı yaklaşık maluliyet oranlarını özetler. Kesin etiketli kalemler (uzuv/organ kaybı) cetvelde sabittir; tahmini kalemler kalıcı kısıtlılığın derecesine göre değişir ve kesin oran ancak sağlık kurulu ölçümüyle netleşir. Kendi durumunuza özel sonuç için yukarıdaki rehberli hesaplama aracını kullanın.
| Yaralanma | Yaklaşık oran | Tür |
|---|---|---|
| Kol kaybı (omuzdan ampütasyon) | %60 | Kesin |
| Ön kol / el düzeyinde kol kaybı | %56 | Kesin |
| Başparmak kaybı | %22 | Kesin |
| Bir parmağın kaybı (işaret/orta) | %11 | Kesin |
| Bacak kaybı (kalçadan ampütasyon) | %50 | Kesin |
| Diz altı bacak kaybı | %43 | Kesin |
| Ayak bileğinden kayıp (Syme) | %38 | Kesin |
| Burnun tam kaybı | %47 | Kesin |
| Her iki böbreğin işlevsizliği (diyaliz) | %90 | Kesin |
| Bel vertebrası kompresyon kırığı | %5 – %12 | Tahmini |
| Diz / kalça ileri hareket kısıtlılığı (ankiloz) | %20 – %45 | Tahmini |
| Tek gözde görme kaybı | %20 – %30 | Tahmini |
| İki taraflı ileri işitme kaybı | %25 – %50 | Tahmini |
| Tek böbreğin kaybı (diğeri sağlam) | %15 – %25 | Tahmini |
| Yarım vücut felci (hemipleji) | %50 – %90 | Tahmini |
| İki bacak felci (parapleji) | %70 – %100 | Tahmini |
Birden fazla yaralanma varsa bu oranlar toplanmaz, Balthazard formülüyle birleştirilir. Tablo bilgilendirme amaçlıdır; kesin oran sağlık kurulu raporuyla belirlenir.
Sıkça Sorulan Sorular
Maluliyet (engellilik) oranı nasıl hesaplanır?
Maluliyet oranı, Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ekindeki Ek-2 Engel Oranları Cetveli esas alınarak belirlenir. Her yaralanma veya fonksiyon kaybı için cetvelde karşılık gelen yüzde bulunur; birden fazla arıza varsa Balthazard formülüyle birleştirilir ve 65 yaş üzeri bireylerde orana %10 ilave edilir.
Balthazard formülü nedir ve oranlar neden toplanmaz?
Balthazard formülü, birden fazla engellilik oranını birleştirmek için kullanılır. Oranlar doğrudan toplanmaz; çünkü her yeni arıza, geriye kalan sağlam beden fonksiyonu üzerinden etki eder. Formül: Birleşik = 100 × (1 − çarpım(1 − rᵢ/100)). Örneğin %40, %30 ve %20 birleştiğinde sonuç %90 değil, yaklaşık %66,4 olur.
Bu araç kesin maluliyet oranımı verir mi?
Hayır. Bu araç ön tahmin verir ve sizi yönlendirir. Kesin maluliyet oranı yalnızca Adli Tıp Kurumu veya yetkili sağlık kurulu (heyet) raporuyla; muayene ve ölçümlerle (eklem hareket açıklığı, odyometri, görme alanı, nöropsikolojik test vb.) belirlenir. Özellikle kırık ve eklem kısıtlılığı gibi ölçüme dayalı kalemlerde aracın verdiği değer bir aralık tahminidir.
65 yaş ve üzeri için neden orana %10 ekleniyor?
Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik gereği, 65 yaş ve üzerindeki bireylerde bulunan engellilik oranına kalan beden fonksiyonu üzerinden ayrıca %10 ilave yapılır. Araç, yaş bilgisini girdiğinizde bu ilaveyi otomatik uygular.
Maluliyet oranı tazminat tutarını nasıl etkiler?
Maluliyet oranı, sürekli sakatlık (iş göremezlik) tazminatının doğrudan çarpanıdır. Tazminat; bakiye ömür, yıllık kazanç ve maluliyet oranının çarpımıyla hesaplanır. Oran arttıkça tazminat da artar. Oranı bulduktan sonra Trafik Kazası Maluliyet Tazminatı Hesaplama aracımızla tutarı hesaplayabilirsiniz.
Kaza tarihi maluliyet oranını neden etkiler?
Maluliyet oranı, kaza tarihinde yürürlükte olan yönetmeliğe göre belirlenir. 20.02.2019 ve sonrasındaki kazalarda Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (Ek-2 cetveli) uygulanır. Daha eski kazalarda 2013 veya 2015 tarihli yönetmelikler gibi farklı mevzuat geçerli olabilir; bu nedenle araç kaza tarihini girdiğinizde uygulanacak yönetmeliği belirtir.
En düşük kaç maluliyet oranından tazminat alınır?
Trafik kazası kaynaklı bedensel zararlarda sürekli sakatlık tazminatı için yasal bir alt sınır yoktur; %1 düzeyinde sürekli bir maluliyet dahi tazminat hakkı doğurur ve oran arttıkça tazminat tutarı da artar. (Not: SGK tarafından sürekli iş göremezlik geliri bağlanması için %10 gibi eşikler aranır; bu, kusurlu tarafa/sigortaya karşı açılan trafik kazası tazminat davasından farklı bir konudur.)
Kol veya bacak kırığı kaç maluliyet oranı verir?
Basit ve sorunsuz kaynayan bir kırık çoğunlukla kalıcı maluliyet bırakmaz (yaklaşık %0). Maluliyet, kırığın iyileşme sonrası bıraktığı kalıcı sonuçtan doğar: eklemde hareket kısıtlılığı, kaynamama (psödoartroz), kısalık veya sinir hasarı. Hafif kısıtlılıkta tek haneli, ileri kısıtlılık veya ankilozda daha yüksek oranlar çıkabilir. Kesin oran eklem hareket açıklığı ölçümüyle belirlenir; aracın rehberli akışı size bir tahmin aralığı verir.
Bel fıtığı veya omurga (vertebra) kırığı maluliyet oranı kaç?
Omurga yaralanmalarında oran; etkilenen bölgeye (boyun/sırt/bel) ve hasarın türüne göre değişir. Örneğin bir bel vertebrasının kompresyon kırığında çökme miktarına göre yaklaşık %5–12; ameliyatlı disk lezyonunda birkaç puan düzeyinde değerler söz konusudur. Omurilik veya sinir kökü tutulumu varsa oran çok daha yüksek olur. Birden fazla omur etkilendiyse her birinin oranı Balthazard formülüyle birleştirilir.
Bir uzvun (kol, bacak, parmak) tamamen kaybı yüzde kaç maluliyettir?
Ampütasyonların cetvelde sabit (kesin) oranı vardır: omuzdan kol kaybı yaklaşık %60, ön kol/el düzeyinde %56, başparmak %22; kalçadan bacak kaybı %50, diz altı %43, ayak bileğinden (Syme) %38. Tam liste için aracın "ampütasyon" adımını kullanabilirsiniz.
Maluliyet oranına nasıl itiraz edilir?
Sağlık kurulu raporundaki orana katılmıyorsanız itiraz edebilirsiniz. Uygulamada rapora karşı bir üst sağlık kuruluna ya da Adli Tıp Kurumu’na yeniden değerlendirme için başvurulabilir; dava aşamasında mahkemeden yeni bir heyet veya bilirkişi raporu talep edilebilir. Süreç teknik ve süreye tabi olduğundan bir avukatla yürütmeniz önerilir.
Maluliyet (heyet) raporu nereden alınır?
Rapor; Sağlık Bakanlığınca yetkilendirilmiş üniversite, eğitim-araştırma ve tam teşekküllü devlet hastanelerinin sağlık kurullarından ya da Adli Tıp Kurumu’ndan alınır. Dava sürecinde mahkeme genellikle ATK veya üniversite hastanesinden rapor ister. Ayrıntı için "Maluliyet (Heyet) Raporu Nasıl Alınır?" rehberimize bakabilirsiniz.
Geçici iş göremezlik ile sürekli maluliyet arasındaki fark nedir?
Geçici iş göremezlik, tedavi ve iyileşme süresince işe/günlük yaşama ara verilen dönemdeki geçici kayıptır ve ayrı hesaplanır. Sürekli maluliyet ise iyileşme tamamlandıktan sonra geriye kalan kalıcı engellilik oranıdır. Bu araç sürekli (kalıcı) maluliyet oranını tahmin eder.
Bu araç çocuklar için de kullanılabilir mi?
Hayır. Bu araç 18 yaş ve üzeri erişkinler için, Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmeliğe dayanır. 18 yaş altı bireyler için "Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu (ÇÖZGER)" mevzuatı uygulanır ve oranlandırma esasları farklıdır.
Maluliyet tazminatı ne zaman zamanaşımına uğrar?
Trafik kazası tazminat taleplerinde kural olarak zararı ve sorumluyu öğrenmeden itibaren 2 yıllık ve her hâlde olay tarihinden itibaren 10 yıllık zamanaşımı uygulanır; ancak fiil aynı zamanda suç teşkil ediyorsa daha uzun ceza zamanaşımı süreleri devreye girebilir. Hak kaybı yaşamamak için en kısa sürede bir avukata danışmanız önerilir.
Diz bağ kopması veya menisküs yaralanması maluliyet oranı kaç?
Diz içi yaralanmalarda (ön/arka çapraz bağ, menisküs) maluliyet, ameliyat sonrası kalan instabilite ve hareket kısıtlılığına göre belirlenir. Hafif kısıtlılıkta tek haneli, ileri kısıtlılık veya diz ankilozunda yaklaşık %20–40’a varan oranlar söz konusu olabilir. Kesin oran diz hareket açıklığı ve stabilite muayenesiyle belirlenir.
Kaburga kırığı maluliyet oranı kaç?
Sorunsuz iyileşen kaburga kırıkları çoğunlukla kalıcı maluliyet bırakmaz (yaklaşık %0–5). Ancak çok sayıda kaburga kırığı, akciğer hasarı veya kalıcı solunum kısıtlılığı eşlik ediyorsa oran yükselir; bu durumda solunum fonksiyon testi esas alınır.
Kalça kırığı veya kalça protezi maluliyet oranı kaç?
Kalça kırıklarında oran kalan hareket kısıtlılığına göre yaklaşık %2–20; ileri kısıtlılık veya ankilozda daha yüksektir. Başarılı bir kalça protezinde fonksiyon büyük ölçüde düzelse de cetvel, protez sonrası belirli bir kalıcı kısıtlılık öngörür; kesin oran muayeneyle belirlenir.
Omuz çıkığı veya kırığı maluliyet oranı kaç?
Omuz yaralanmalarında oran, kolun yukarı kaldırılması ve döndürülmesindeki kalıcı kısıtlılığa göre değişir: hafifte %2–8, ortada %8–20, ileri kısıtlılık veya ankilozda yaklaşık %20–45. Tekrarlayan çıkık (instabilite) ayrıca değerlendirilir.
El veya parmak kırığı ya da kaybı maluliyet oranı kaç?
El ve parmak yaralanmalarında oran, hareket kısıtlılığına ve varsa parmak kaybına göre belirlenir. Hareket kısıtlılığında yaklaşık %1–25; tam kayıpta cetveldeki sabit değerler geçerlidir: başparmak kaybı %22, işaret veya orta parmak %11, yüzük veya küçük parmak %5.
Ayak bileği kırığı maluliyet oranı kaç?
Ayak bileği kırıklarında oran, kalan hareket kısıtlılığı ve instabiliteye göre yaklaşık %2–6 (hafif), %6–15 (orta), %15–30 (ileri veya ankiloz) aralığındadır. Eklem içi kırıklar ve kaynama bozuklukları oranı yükseltir.
Kafa travması veya beyin hasarı maluliyet oranı kaç?
Kafa travmasında oran, kalıcı nörolojik ve bilişsel etkilenmeye göre çok geniş bir aralıkta değişir: süregelen baş ağrısı veya baş dönmesinde tek haneli; hafıza-dikkat gibi bilişsel kayıplarda yaklaşık %10–90; post-travmatik epilepside nöbet sıklığına göre %10–90. Kesin oran nöroloji ve nöropsikolojik testlerle belirlenir.
Tek gözün görme kaybı maluliyet oranı kaç?
Bir gözün tamamen görme kaybında oran yaklaşık %20–30 düzeyindedir; kısmi görme azalmasında değer, görme keskinliği ve görme alanı skoruna (GSYO) göre düşer. İki gözde ileri kayıp veya körlükte oran %85–100’e ulaşır. Kesin oran göz muayenesiyle belirlenir.
İşitme kaybı maluliyet oranı kaç?
İşitme kaybında oran odyometri (işitme testi) sonucuna göre belirlenir: tek kulakta kısmi kayıpta tek haneli, tek kulak tam sağırlıkta yaklaşık %6–15, iki taraflı ileri veya tam kayıpta yaklaşık %25–50.
Dalak veya böbrek kaybı gibi iç organ yaralanmalarında maluliyet oranı kaç?
İç organ kayıplarında oran organa göre değişir: dalağın alınması (splenektomi) yaklaşık %3–10; tek böbreğin kaybı (diğeri sağlam) yaklaşık %15–25; her iki böbreğin işlevsizliği (diyaliz bağımlılığı) %90; tek akciğerin alınması (pnömonektomi) yaklaşık %10.
Menisküs ameliyatı (artroskopi) sonrası maluliyet oranı kaç?
Menisküs yırtığında, özellikle menisektomi (menisküsün alınması) sonrası dizde kalıcı kısıtlılık veya erken kireçlenme gelişebilir. Maluliyet, ameliyat sonrası kalan diz hareket kısıtlılığı ve instabiliteye göre belirlenir; çoğu olguda tek haneli, ileri durumlarda daha yüksek oranlar söz konusudur. Kesin oran diz muayenesiyle saptanır.
Platin, vida veya çivi takılması tek başına maluliyet verir mi?
Hayır; kırık için takılan platin, vida veya çivi (osteosentez) tek başına maluliyet oranı doğurmaz. Maluliyet, implanttan değil kırığın bıraktığı kalıcı sonuçtan (hareket kısıtlılığı, kaynamama, kısalık) doğar. Donanım nedeniyle ileride hareket kısıtlılığı veya kalıcı ağrı kalırsa, bu ilgili eklem üzerinden değerlendirilir.
Boyun fıtığı (servikal disk) maluliyet oranı kaç?
Boyun (servikal) bölgesinde travmaya bağlı disk lezyonunda oran düşük seviyededir; ameliyatsız ancak kalıcı bulgulu olgularda yaklaşık %4, ameliyatlı disk lezyonunda birkaç puan civarındadır. Kola yayılan kuvvet veya his kaybı (radikülopati) varsa oran, sinir tutulumu üzerinden ayrıca değerlendirilir.
El bileği veya kol kemiğinde kaynamama (psödoartroz) maluliyet oranı kaç?
Kırığın kaynamaması (psödoartroz), kaynamış bir kırığa göre daha yüksek maluliyet verir; çünkü ilgili bölgede kalıcı işlev kaybı sürer. Oran, etkilenen ekleme ve kalan hareket veya kuvvet kaybına göre belirlenir ve genellikle orta-ileri kısıtlılık bandında değerlendirilir.
Çene (mandibula) kırığı maluliyet oranı kaç?
Sorunsuz iyileşen çene kırığı genelde kalıcı maluliyet bırakmaz. Çiğneme fonksiyonunda kalıcı bozukluk, ağız açıklığında kısıtlılık ya da cerrahi rezeksiyon varsa oran yükselir; örneğin mandibulanın bir segmentinin alınmasında yaklaşık %13, çenenin yarısının alınmasında (hemimandibulektomi) %33 gibi değerler söz konusudur.
Burun kırığı maluliyet oranı kaç?
Şekil bozukluğu bırakmadan iyileşen burun kırığı genelde maluliyet vermez. Kalıcı şekil bozukluğu veya nefes almayı bozan eğrilik varsa düşük oranlar (yaklaşık %2–12); burnun tamamen kaybı gibi ağır durumlarda %47 gibi sabit bir değer söz konusudur.
Köprücük kemiği (klavikula) kırığı maluliyet oranı kaç?
Köprücük kemiği kırıkları çoğunlukla sorunsuz iyileşir ve kalıcı maluliyet bırakmaz. Kaynamama veya omuz hareketlerinde kalıcı kısıtlılık kalırsa oran, omuz fonksiyonu üzerinden (hafifte tek haneli) değerlendirilir.
Diz protezi (total diz replasmanı) sonrası maluliyet oranı kaç?
Başarılı bir diz protezinde fonksiyon büyük ölçüde düzelse de cetvel, protez sonrası belirli bir kalıcı kısıtlılık öngörür. Oran, ameliyat sonrası kalan hareket açıklığı ve stabiliteye göre belirlenir; kesin değer muayeneyle saptanır.
Bacakta kısalık kalması maluliyet oranını etkiler mi?
Evet. Kırık sonrası bacakta kalıcı kısalık; aksamaya ve yük dağılımının bozulmasına yol açtığından ayrı bir engel unsuru olarak değerlendirilir ve diğer kısıtlılıklarla birlikte orana yansır. Kısalık miktarı ölçülerek dikkate alınır.
Yüzde kalıcı iz veya yara izi maluliyet sayılır mı?
Yüzdeki kalıcı izler, büyüklüğüne ve belirginliğine göre değerlendirilebilir; geniş veya fonksiyonu (göz kapağı, dudak hareketi gibi) bozan izlerde oran artar. Ayrıca yüzde sabit eser veya iz, trafik kazası davalarında manevi tazminatın da önemli bir gerekçesidir.
Travma sonrası düşük ayak (ayağı yukarı kaldıramama) maluliyet oranı kaç?
Düşük ayak genellikle peroneal sinir hasarına bağlıdır ve yürümeyi belirgin biçimde etkiler. Maluliyet, sinir hasarının derecesine göre belirlenir; kısmi olgularda orta, kalıcı tam kayıpta daha yüksek oranlar söz konusudur. Kesin oran nörolojik muayene ve EMG ile değerlendirilir.
Elde tendon veya sinir kesisi maluliyet oranı kaç?
El ve bilekteki tendon veya sinir kesilerinde oran, parmak ve elin kalıcı hareket ve his kaybına göre belirlenir. Hafif olgularda düşük, birden fazla parmağı tutan kalıcı kayıplarda daha yüksek oranlar çıkar; kesin oran el fonksiyon muayenesiyle saptanır.
Birden çok bölgede kırığım var (kol, bacak, kaburga), toplam maluliyet nasıl bulunur?
Her kırığın bıraktığı kalıcı oran ayrı ayrı belirlenir, sonra Balthazard formülüyle birleştirilir (toplanmaz). Örneğin %15, %10 ve %5’lik üç ayrı oran birleştiğinde sonuç %30 değil, yaklaşık %27,6 olur. Aracımız bu birleştirmeyi otomatik ve adım adım yapar.
Maluliyet oranı kaza sonrası ne zaman, kaç ay sonra belirlenir?
Maluliyet, iyileşme tamamlanıp kalıcı durum oturduktan sonra belirlenir. Uygulamada genellikle kaza veya tedavi sonrası belirli bir süre (çoğu olguda yaklaşık 12-18 ay) beklenir; erken alınan raporlarda oran eksik tespit edilebilir ve itiraza konu olabilir.
Maluliyet oranı sonradan artırılabilir veya yeniden değerlendirilebilir mi?
Evet. Durumda kötüleşme ya da yeni bir engelin ortaya çıkması hâlinde, süreli raporlarda kontrol muayenesiyle oran yeniden değerlendirilebilir. Dava sürecinde de mevcut rapora itiraz edilerek yeni bir heyet veya bilirkişi raporu talep edilebilir.